Zacznijmy zatem naukę walki. Pierwszą rzeczą, z której musisz sobie zdać sprawę jest zapętlenie pola walki. Oznacza to ni mniej ni więcej tyle, iż czołgi widzą przestrzeń przed sobą jako ciągłą - przeciwnik znajdujący się z prawej strony może zostać dostrzeżony z lewej, pocisk znikający w górze ekranu wlatuje dołem. Ponadto pamiętaj, że czołgi znajdujące się na polu walki nie widzą go tak jak ty. Dla nich pojęcia typu: góra ekranu, dół ekranu nie mają żadnego znaczenia. One orientują się w otoczeniu wyłącznie względem swojego własnego ustawienia - wiedzą co to znaczy do przodu, do tyłu, w prawo i w lewo - nic ponadto. Pierwszy przeciwnik z jakim się postaramy zmierzyć jest przypisany do scenariusza ALONE. Jak głosi opis: ten czołg nie ma paliwa, nie ma amunicji i wyczekuje swojej zagłady. Nie będzie trudno go zniszczyć, gdyż aby tego dokonać musisz umieć jedynie strzelać i poruszać się. Do poruszania się po polu walki służy głównie polecenie FORWD n nakazujące jazdę do przodu (oraz analogiczne do niego BACK n każące jechać w tył), gdzie n oznacza odległość na jaką czołg ma się przemieścić. W praktyce używa się przemieszczeń o jeden, aby zapewnić sobie możliwość zorientowania się w otoczeniu w trakcie jazdy. Z tej jednej instrukcji można uzłożyć działający już program, który mógłby wyglądać tak: FORWD 5 Tak oprogramowany czołg przejedzie 5 pól i na tym zakończy swoje działanie. Bez sensu, co? Spróbujmy zatem go poprawić, aby był bardziej ruchliwy. Ponieważ makasymalnym parametrem dla FORWD jest 9, posłużymy się kolejną instrukcją. Tym razem prznależeć ona będzie do zestawu instrukcji sterujących wykonaniem programu (w przeciwieństwie do tych nakazujących czołgom ruch jak FORWD). Jest to JMP etykieta i nakazuje ona jako następną wykonać instrukcję znajdującą się przy danej etykiecie, czyli program: start FORWD 1 JMP start nakaże czołgowi jechać o jedno pole, a następnie wykonać skok do etykiety start, czyli znowu jechać o jedno pole i tak w nieskończoność (do najechania na minę, obicia się o skałę, lub bycia zastrzelonym). Nadal jest to mało użyteczny program, ale już jeździ - szkoda, że tylko do przodu. Postrajmy się trochę poskręcać. Mamy w tym celu instrukcję RIGHT n - czyli skręt w prawo o n razy kąt prosty (w szczególności RIGHT 2 każe zawrócić do tyłu) oraz LEFT n - analogicznie skręt w lewo. Zróbmy z nich użytek: start FORWD 1 RIGHT 1 FORWD 1 LEFT 1 JMP start Ten program będzie już jeździł zygzakiem (pole do przodu, skręt w prawo, pole do przodu, skręt w lewo i od nowa). Niestety nadal nikogo nie ustrzeli. Wyposażmy go więc w jakąś broń. Najczęściej używaną bronią są strzały jonowe. Nie ma na nie żadnego ograniczenia ilościowego jakkolwiek nie mają one wielkiej siły rażenia. Na dodatek posiadają one zdolność do "tunelowania", co oznacza ni mniej ni więcej tyle, iż pocisk jonowy poruszający się z dużą prędkością względem celu może przez niego przeniknąć. Szybko poruszającym się przeciwnikom daje to możliwość uniknięcia strzału nawet w wąskim przesmyku jeśli rzucą się na spotkanie pocisku z pełną prędkością. Nam to jednak tym razem nie grozi ponieważ nasz przeciwnik nie wykona najmniejszego ruchu. Do wystrzelenia jonówki na odległość n służy instrukcja FILO n. Wykorzystajmy ją zatem: start FILO 9 FORWD 1 RIGHT 1 FILO 9 FORWD 1 LEFT 1 JMP start Jest to już w pełni funkcjonalny program, który od dawnych czasów nosi imię Maleństwo i mimo swego sędziwego wieku i prostoty konstrukcji nadal na odsłoniętym polu wychodzi zwycięsko z pojedynków ze znacznie bardziej skomplikowanymi wojownikami. Jednak pokonamy go w swoim czasie. Proponuję ci teraz wpisać w edytorze programów Maleństwo; zapisać je na dysk (zapewne jako MALENSTW)i skompilować by po powrocie do głównego menu wybrać scenariusz ALONE i postawić mu za przeciwnika MALENSTW. Maleństwo wygrywa większość pojedynków z ALONE (czasami przez swoją prostotę doprowadza do remisu ginąc w ogniu wybuchu), ale przyznasz, że robi to mało elegancko. Zanim jednak napiszemy program, który dostrzeże przeciwnika i dopiero wówczas odda decydujący strzał musisz pojąć ideę tzw. znaczników. Służą one do przekazywania pewnych informacji o zaszłych zdarzeniach, którym wystarcza możliwość opisu TAK (zdarzenie zaszło) i NIE (zdarzenie nie zaszło). W pierwszym przypadku mówimy, że znacznik jest ustawiony, w drugim, że wyzerowany. Programując naszych wojowników mamy dostęp do dwóch znaczników: ZERO i CARRY. Drugim się nie będziemy teraz zajmować (i w ogóle nieczęsto będziemy z niego korzystać), pierwszy zaś przyda nam się przy okazji podstawowej instrukcji służącej do orientacji w otoczeniu (i zauważania przeciwnika): SEEK kierunek obiekt. kierunek to jedna z czterech liter: F - z przodu czołgu, B - z tyłu, R - z prawej strony korpusu, L - z lewej strony. Lista zaś wszelkich obiektów znajduje się pod koniec tej instrukcji, nas obecnie będzie interesować obiekt TANK (czyli czołg, czyli przeciwnik). W ten sposób instrukcja SEEK F TANK nakaże naszemu wojownikowi spojrzeć do przodu w poszukiwaniu przeciwnika. Przyrządy optyczne czołgu pozwalają mu na dostrzeganie wszelkich obiektów w odległości 9 pól w linii prostej przy oczywistym założeniu, że na drodze nie stoi żadna skała, beczka, albo drzewo, które mogłoby przesłonić widok. Jeśli dany obiekt (w tym przypadku czołg) zostanie zauważony, wówczas znacznik ZERO zostanie ustawiony (w przeciwnym przypadku wyzerowany), a w rejestrze X znajdzie się jego odległość od naszego wojownika (rejestrami zajmiemy się nieco póżniej, teraz nie jest to nam jeszcze niezbędne). Spróbujmy zatem napisać program, który będzie przemierzał pole walki rozglądając się za przeciwnikiem i gdy go dostrzeże - zniszczy. start SEEK R TANK JZ strzelaj FORWD 1 JMP start strzelaj RIGHT 1 FILO 9 LEFT 1 JMP start Wyjaśnienia wymaga nowa instrukcja JZ etykieta. Jest to jeden z tak zwanych skoków warunkowych. W tym przypadku jest to skok przy warunku, że znacznik ZERO jest ustawiony (skocz jeśli ZERO). Zatem gdy ZERO jest wyzerowany, wówczas instrukcja JZ zostanie zwyczajnie pominięta, a w przeciwnym przypadku zostanie wykonany skok do danej etykiety jak przy użyciu JMP. Istnieją jeszcze inne instrukcje tego typu i są to: JNZ (skocz jeśli nie ZERO), JC (skocz jeśli CARRY) i JNC (skocz jeśli nie CARRY). Powyższy program zatem sprawdza, czy z prawej strony dostrzega przeciwnika i jeśli nie, to jedzie do przodu, jeśli zaś tak, to obraca się w prawo i oddaje strzał. Na tym w zasadzie mógłby się ten program zakończyć (nasz obecny przeciwnik nie ucieka od pocisków), ale nie zaszkodzi napisać go bardziej ogólnie, czyli na powrót odwrócić go w lewo i kazać mu jechać dalej. Pora zatem wystawić ten program przeciko ALONE. Czyż nie zachowuje się bardziej elegancko od Maleństwa? Nadajmy mu imię Sprawy z braku lepszego pomysłu. Teraz dokonajmy kilku zmian, w Sprawym, które nie wniosą wiele do jego strategii (żadna to jeszcze strategia mówiąc szczerze), ale pozwolą ci się nauczyć kilku nowych instrukcji. Najpierw zauważmy, że przecież czołg nie musi się odwracać cały, aby oddać strzał - wystarczy odwrócić wieżyczkę. Z góry cię uprzedzam, że w tym przypadku nic to nie pomoże, gdyż obrót wieży trwa tyle co obrót całego czołgu, ale w przyszłości poznamy prościutki program, który właśnie dzięki obracaniu działa jest wyjątkowo skuteczny (pobija na ten przykład Maleństwo). Do obracania wieżyczki mamy dwie instrukcje: TRGT n - obrót w prawo, TLFT n - obrót w lewo. Zastosujmy je w Sprawym. start SEEK R TANK JZ strzelaj FORWD 1 JMP start strzelaj TRGT 1 FILO 9 TLFT 1 JMP start Powiedziałbym, że program jest tak samo efektywny, ale nieco bardziej efektowny. Teraz dokonamy kolejnej poprawki, ale w tym celu musisz uprzednio łyknąć trochę teorii. W poważniejszym programie nie wystarcza wpisać po prostu wartości liczbowych dokładnie sterujących poruszaniem się wojownika. Może się zdarzyć, że w pewnej sytuacji czołg musi się obrócić raz, w podobnej, ale innej dwa razy. Gdzieś musi oddać strzał na odległość trzech pól, innym razem pięciu. Czasami musi skręcać wzdłuż ścian aż znajdzie wyjście. I tak dalej. Aby móc to zrealizować, czołg ma dostęp do, tak zwanych: rejestrów. Są to odpowiedniki zmiennych, w których może być przechowana liczba całkowita z zakresu -100 do 100. Nasze czołgi mają dostęp do pięciu rejestrów ogólnego przeznaczenia (czyli do użycia wedle życzenia), które mają jakże wymowne nazwy: A, B, C, D i E oraz dwóch rejestrów wykorzystywanych przez pewne rozkazy: X i Y. Po prawdzie istnieje jeszcze jeden rejestr Z (może go zauważyłeś w okienku informacyjnym czołgu podczas walki), ale jest on dla ciebie niedostępny. Jeśli w rejestrze A znajduje się liczba 32, to zamiast mówić, w rejestrze A znajduje się wartość 32, mówimy po prostu, że rejestr A ma wartość 32. Prawie zawsze, wszędzie tam, gdzie możesz użyć liczby, możesz użyć również rejestru. Zatem możesz napisać: FORWD A BACK X TRGT E i wówczas czołg pojedzie do przodu o wartość znajdującą się w rejestrze A, do tyłu o X i obróci wieżę w prawo o E. UWAGA: Na początku walki wszystkie rejestry mają wartość 0. Teraz przypomnij sobie jak działa instrukcja SEEK. Nie tylko ustawia (lub zeruje) ona znacznik ZERO, ale również do rejestru X zapisuje wartość będącą odległością szukanego obiektu od twojego czołgu. Wykorzystajmy to przy użyciu najpotężniejszej broni na polu walki jaką są atomówki i strzelimy dokładnie na odległość w jakiej znajduje się przeciwnik (czyli nie owijając w bawełnę: w niego). Używając strzałów jonowych rzadko kiedy ustawia się inną odległość strzału niż 9 (i tak kosi wszystko po drodze). Atomówka jednak leci ponad przeszkodami i spada dokładnie tam, gdzie jej kazaliśmy robiąc spore zamieszanie, ale tylko wokół miejsca swej eksplozji. Użyjmy jej strzelając w przeciwnika. start SEEK R TANK JZ strzelaj FORWD 1 JMP start strzelaj TRGT 1 FIRE X TLFT 1 JMP start Przyznasz, że takie zastosowanie atomówki mija się z sensem, ale spójrz co by się stało, gdyby przeciwnik zdążył się usunąć spod strzału. Pocisk jonowy by spudłował, atomówka zaś ciągle ma szansę pogrzebać delikwenta. Ponieważ jednak nasz przeciwnik jest nader nieruchawy, sami strzelmy nieco obok niego - na przykład o jedno pole za blisko. To oznacza konieczność zmniejszenia wartości X o jeden, czyli znowu chwilkę teorii. Do operacji na rejestrach przewidziany jest zestaw kilku instrukcji, które zarówno nazwą jak i swym działaniem są niemal identyczne jak analogiczne instrukcje w językach asemblerowych. Pierwszą z nich jest MOV rejestr wartość-lub-rejestr, czyli rozkaz umieszczenia w danym rejestrze podanej wartości lub wartości z innego rejestru. Na przykład: MOV A 9 ; załaduj do rejestru A wartość 9 MOV E C ; załaduj do rejestru E wartość z rejestru C UWAGA: Użyty powyżej średnik oznacza, że od niego samego do końca linii znajduje się komentarz, czyli część programu, która zostaje pominięta przy kompilacji. W ten sposób możesz w programie umieszczać drobne informacje o jego działaniu, lub przeznaczeniu (numer telefonu do cioci, przepis na pizzę i co tam jeszcze). Prawdę powiedziawszy ze względu na ograniczenia edytora nie dasz rady umieszczać w programie tak długich linii tekstu jak powyższe - możesz jednak zacząć komentarz od początku nowej linii. Kolejną instrukcją jest INC rejestr, czyli rozkaz zwiększenia wartości danego rejestru o 1 i przeciwna do niej DEC rejestr, która nakazuje tęże zmniejszyć o jeden (zaraz z niej skorzystamy). Tu wspomnieć muszę o innych skutkach tych instrukcji. Jeśli bowiem po wykonaniu, którejś z nich w danym rejestrze otrzymamy zero, np: MOV A 1 DEC A wówczas dodatkowo ustawiony zostanie znacznik ZERO (już wiesz, skąd się bierze jego nazwa). Zaś jeśli przekroczysz zakres rejestru (np. gdy ma już wartość -100, a ty ciągle zmniejszasz), wówczas nie tylko w rejestrze znajdzie się wartość z "przeciwnej strony", ale również ustawiony zostanie znacznik CARRY (w ojczystej mowie znacznik "przeniesienia"). MOV A 100 INC A ; teraz w A jest wartość -100, a CARRY jest ustawiony To nam na razie wystarczy by poprawić (szczerze mówiąc: nadpsuć z deczka) Sprawego. start SEEK R TANK JZ strzelaj FORWD 1 JMP start strzelaj TRGT 1 DEC X FIRE X TLFT 1 JMP start Teraz z Sprawy z własnej woli strzela niezbyt celnie, ale przeciwnik i tak kończy w ogniu eksplozji dzięki sporej sile rażenia atomówki. To kończy nasze zmagania ze scenariuszem ALONE. Teraz przejdźmy na wyższy (oj, nie tak bardzo) etap, czyli scenariusz RUNAWAY. Mamy tu do czynienia z przeciwnikiem, który zwyczajnie spanikował i pomny ostatniego przykazania każdego wojownika: ratuj się kto w Boga wierzy! podkulił lufę pod siebie i pryska aż mu generator stęka. Oczywiście zauważysz od razu, że wystarczy na niego posłać Maleństwo, lub Sprawego (no, jemu się nie zawsze powiedzie) i będzie po robocie, ale pokonajmy tego przeciwnika bardziej widowiskowo - za pomocą min. Użyciu min służy instrukcja MINE i powoduje ona postawienie POD CZOŁGIEM miny przeciwpancernej. Ponieważ od tej pory stoisz na minie musisz nieco uważać. Możesz się na niej obracać do woli i podziwiać okolicę, ale przy zjeżdżaniu z niej powinieneś nieco uważać. Jeśli bowiem uderzysz w skałę, która odbije cię na powrót na minę, wówczas zginiesz. Napiszmy zatem program, który porozsiewa po polu walki trochę min. start MINE FORWD 2 RIGHT 1 MINE FORWD 3 LEFT 1 JMP start Jeśli uruchomiłeś powyższy program, to zapewne zauważyłeś dwie rzeczy: na wodzie nie da się postawić miny, gdyż ta zwyczajnie tonie oraz istnieje niebezpieczeństwo, że nasz wojownik sam wjedzie na własną minę. Na pierwszy problem jest tylko taka rada, żeby nie stawiać min na wodzie, bo to tylko strata czasu i wystawianie się na strzał, drugi problem zaś da się rozwiązać zamieniając proste instrukcje ruchu FORWD na nieco bardziej skomplikowane sprawdzające, czy czołg nie ma przed sobą miny. Spróbuj sam dokonać tej poprawki z użyciem instrukcji SEEK F MINE. Spróbujmy pokonać program z tego scenariusza na jeszcze inny sposób - robiąc zamieszanie na polu walki i licząc na to, że przeciwnik kiedyś wlezie w wybuch. Rozmieścimy rządek min, w które następnie strzelimy powodując sporą eksplozję. W tym celu przyda nam się kolejna instrukcja - LOOP etykieta rejestr. Jest to instrukcja organizująca tak zwane pętle. Jej działanie polega na zmniejszeniu wartości danego rejestru o jeden, a następnie jeśli NIE zostało osiągnięte zero wykonaniu skoku do podanej etykiety. W przeciwnym przypadku (wynikiem zmniejszenia rejestru jest zero) program przechodzi do następującej po LOOP instrukcji. Być może zauważyłeś, że sekwencja: MOV A 3 petla ... ... LOOP petla A jest równoważna innej: MOV A 3 petla ... ... DEC A JNZ petla ale przyznasz, że jest mniej kłopotliwa w użyciu i bardziej czytelna. UWAGA: Jeśli w rejestrze, na którym ma operować instrukcja LOOP, znajduje się wartość ujemna, wówczas nie jest ona zmniejszana lecz zwiększana, a dalej wszystko działa tak samo. LOOP zawsze dąży w kierunku zera. Napiszmy zatem coś takiego: start MOV A 3 petla MINE FORWD 2 LOOP petla A RIGHT 2 FILO 9 JMP start Ten program nosi imię Bandyta i jest nieczęsto używany bynajmniej nie przez swoją aspołeczność, lecz nieudolność. Tym razem jednak sprawuje się wystarczająco dobrze (cóż, przeciwnik nie walczy). Swego czasu obiecałem ci, że pokonamy Maleństwo i teraz przyszła na to pora. Wojownik, którego oprogramujemy nie będzie wprawdzie idealnym przeciwnikiem dla Maleństwa, ale będzie wygrywał w większości pojedynków. Korzysta on z nowej techniki walki z użyciem zasieków. Zasieki to takie ustrojstwo, przez które nie przechodzi strzał jonowy, zaś doskonale przez nie widać i bez problemu można strzelić ponad zasiekami atomówką. Oto Asekurant: BLOCK FORWD 2 BLOCK BACK 1 RIGHT 1 FORWD 1 BLOCK BACK 2 BLOCK FORWD 1 start SEEK F TANK JZ prosto SEEK R TANK JZ naprawo JMP start prosto FIRE X JMP start naprawo RIGHT 1 JMP prosto Spróbuj go wystawić przeciwko Maleństwu na w miarę pustym polu (na przykład pole z ALONE). Tym razem już nie używaj scenariusza, ale załaduj w edytorze pola walki wybrane pole, wyjdź do głównego menu, załaduj oba (skompilowane uprzednio) programy MALENSTW i ASEKURAN (pewnie tak je nazwałeś zapisując na dysk) i wyślij je na pojedynek. Uprzednio możesz na drugim ekranie ustawień zmienić "ile pojedynków" na przynajmniej pięć - wówczas będziesz miał lepszy wgląd na to, który wojownik jest istotnie lepszy. Zauważasz zapewne pewne niedostatki w Asekurancie. Po pierwsze i mniej ważne: budowanie schronienia z zasieków może wyglądać inaczej, np. tak: MOV A 3 petla BLOCK FORWD 1 RIGHT 1 FORWD 1 LOOP petla A BLOCK RIGHT 1 FORWD 1 ale niestety taki program mimo większej elegancji wykonania jest mniej skuteczny (bo przez dłuższy okres czasu czołg jest wystawiony na strzały przeciwnika). Po drugie i bardzo istotne: Maleństwo jeżdżąc po gałęziach przystraja się w nie i robi się niewidoczne (a raczej jest widoczne, ale jako gałęzie). Trzeba więc udoskonalić Asekuranta, żeby i do gałęzi strzelał. Zmieńmy zatem fragment jego programu zaczynający się od etykiety "start". start SEEK F TANK JZ prosto SEEK F BRANCH JZ prosto SEEK R TANK JZ naprawo SEEK R BRANCH JZ naprawo JMP start To jednak też nie rozwiązuje wszelkich problemów, gdyż nasz dzielny wojownik śmiało grzmoci do wszelkich gałęzi na polu i gdy takowe znajdują sie od niego w pewnej odległości, to gotów zmarnować i trzy atomówki na jedną gałąź, gdyż zanim pocisk zniszczy gałąź, czołg jeszcze ją przez chwilę widzi (a atomówki są limitowane). Zatem w decydującym momencie może już nie móc oddać strzału. Z tym uporamy się dosyć prosto i nieelegancko - dopisując po instrukcji FIRE X instrukcję WAIT. Nakazuje ona czołgowi przez jedną kolejkę nic nie robić, a zatem daje atomówce czas na osiągnięcie celu. Takie nieróbstwo podczas walki jest zazwyczaj zgubne, ale tym razem użycie tej instrukcji jest w pełni uzasadnione, gdyż nasz wojownik jest dla Maleństwa i tak nieosiągalny. Pozostają jeszcze dwa problemy. Po pierwsze Maleństwo czasem włazi w narożnik utworzony z zasieków i walka pozostaje nierozstrzygnięta. Temu da się zaradzić konstruując zasieki mniej oszczędnie - z ośmiu elementów. Po drugie bywa, że Asekurant nie widzi przeciwnika, bo w kierunku, w którym patrzy widok zasłania mu drzewo, gdy tymczasem patrząc w drugą stronę swobodnie by dostrzegł przeciwnika. Cóż, żaden problem kazać mu patrzeć we wszystkie strony. Teraz zrobimy sobie przerwę w pokonywaniu głupich wojowników, których jedynym przeznaczeniem jest służyć ci jako materiał do ćwiczeń, i zajmiemy się kilkoma instrukcjami, których nie zastosujemy podczas tej nauki, ale zapewniam cię, że ci się przydadzą podczas samodzielnych walk. Zacznijmy od trzech instrukcji, które realizują operacje dodawania, odejmowania i porównywania liczb. Instrukcja dodawania wygląda tak: ADD rejestr wartość-lub-rejestr i działa w ten sposób, że po jej wykonaniu w rejestrze podanym jako pierwszy znajdzie się suma jego samego i drugiego parametru. Na przykład: MOV A 5 ADD A 8 ; w rejestrze A jest teraz 13 MOV A 4 MOV B -6 ADD A B ; a teraz w rejestrze A jest -2 Jeśli w wyniku wykonania instrukcji ADD otrzymamy zero, wówczas znacznik ZERO zostanie ustawiony. Jeśli ADD spowoduje zmianę znaku wartości w rejestrze, na którym operujemy (jak w powyższym przykładzie), to zostanie ustawiony znacznik CARRY. Znacznik CARRY będzie ustawiony również jeśli przekroczyliśmy zakres np. w taki sposób: MOV C 99 ADD C 2 Po tej operacji w C znajdzie się wartość -100 i CARRY będzie ustawiony. Analogicznie do dodawania działa instrukcja odejmowania SUB. Ma ona takie same parametry i w dokładnie ten sam sposób ustawia znaczniki co ADD. Szczególną postacią instrukcji SUB jest CMP. Działa ona identycznie jak SUB, z tą jednak różnicą, że nie zapamiętuje wyniku odejmowania w żadnym rejestrze, a jedynie ustawia znaczniki zgodnie z wynikiem działania. Używana jest ona do porównywania dwóch wartości. Zobaczmy to na przykładzie. MOV E 3 CMP E 4 Wynikiem odejmowania tego odejmowania byłaby wartość -1 umieszczona w rejestrze E, lecz po użyciu CMP w tymże rejestrze nadal mamy wartość 3. Natomiast znaczniki wyglądają następująco: ZERO wyzerowany (wynikiem jest -1, a nie 0), CARRY zaś ustawiony (E zmienia znak z dodatniego na ujemny). W ten sposób używając znacznika CARRY możemy sprawdzić, która z dwóch liczb jest większa, a znacznika ZERO, czy aby nie są równe. Sekwencja: CMP A B JC dalej ... oznacza: jeśli B jest większe od A, to skocz do "dalej", a w przeciwnym wypadku wykonaj następną instrukcję. Sekwencja: CMP X Y JNZ dalej ... oznacza: jeśli X jest różne od Y to skocz do "dalej", a jeśli są sobie równe, to wykonaj kolejną instrukcję. Tego typu porównywania przydają się przy ocenie odległości od celu i unikaniu takich niespodzianek jak oddanie strzału do przeciwnika, który stoi tuż przed tobą i wybuchając zniszczy i ciebie. Pozwalają również na podjęcie decyzji, czy bardziej się opłaca strzelić do przeciwnika w prawo, czy w lewo (jeśli jest on osiągalny z obu stron), aby pocisk ugodził go jak najszybciej. Następnym elementem programowania, z którego istnienia musisz sobie zdać sprawę są tak zwane podprogramy. Wyobraźmy sobie, że jakąś sekwencję rozkazów wykonujesz kilkakrotnie. Naturalnym jest, że chciałbyś ją zapisać w jednym tylko miejscu i odwoływać się do niej ilekroć zechcesz. Przyjrzyj się uważnie poniższemu przykładowi. CALL linia CALL linia FIRE 1 linia BLOCK FORWD 1 RIGHT 1 FORWD 1 RET Co ten programik robi? Ano instrukcja CALL nakazuje skoczyć do etykiety "linia", ale tym różni się ona od instrukcji JMP, iż pamięta dokąd chcesz wrócić po wykonaniu podprogramu. Pod etykietą "linia" znajduje się kilka instrukcji stanowiących ów podprogram (jest to jeszcze inaczej napisany fragmencik Asekuranta) i na końcu instrukcja RET. To ona sprawia, że wykonany zostaje powrót z podprogramu. Tym razem wrócimy do drugiej linii; znowu zostanie wywołana sekwencja instrukcji po "linia"; tym razem wrócimy do trzeciej linii programu, ale tym razem nie ma już kolejnego wywołania podprogramu, lecz instrukcja FIRE 1, czyli samozniszczenie. CALL, podobnie jak JMP występuje w kilku postaciach: CZ (CALL jeśli ZERO), CNZ (CALL jeśli nie ZERO), CC (CALL jeśli CARRY), CNC (CALL jeśli nie CARRY). Teraz poznamy dwie instrukcje służące tak zwanym operacjom na stosie. Cóż to jest stos? Ano jest to coś jak sterta papierów. Możesz kłaść kartki na jego wierzch i tylko z wierzchu je zdejmować. Służy on zatem do przechowywania informacji, gdy nie masz na nią miejsca gdzie indziej. Tutaj nie będziemy oczywiście operować kartkami, lecz rejestrami. Instrukcja PUSH rejestr spowoduje, że na wierzchu stosu pojawi się dany rejestr. Odwrotna do niej instrukcja POP rejestr sprawi, że w danym rejestrze pojawi się wartość zdjęta z wierzchu stosu. Aby zrozumieć dokładnie mechanizm działania stosu przyjrzyj się poniższemu przykładowi. MOV A 4 MOV C 7 PUSH A PUSH C POP A ; teraz w rejestrze A jest 7 POP B ; w rejestrze B mamy zaś 4 Czyli krótko mówiąc zdejmujemy wartości ze stosu w odwrotnej kolejności niż je na niego kładziemy oraz, oczywiście, nie musimy używać do tego celu tych samych rejestrów. UWAGA: Jeśli nie znasz mechanizmu działania stosu maszynowego procesora, to swobodnie pomiń ten akapit. Tradycyjnie procesor operuje na jednym stosie, którego używa zarówno dla operacji CALL, jak i do przechowywania wartości rejestrów. Tutaj jednak masz do dyspozycji dwa niezależne stosy: jeden dla operacji PUSH i POP, drugi dla adresów powrotów dla CALL. Ten drugi jest dla ciebie bezpośrednio niedostępny. Krótko mówiąc: na twoim stosie nie pojawia się nic poza wartościami rejestrów, które sam tam umieściłeś - możesz zatem przekazywać parametry do podprogramów przez stos. Oba stosy mają pojemność równą stu wartościom. Jest to praktycznie nieskończoność, ale jeśli uda ci się ją przekroczyć, to nie dostaniesz informacji o błędzie, lecz stos się zapętli od początku. Stos zmiennych jest na początku ustawiany cały na zero, zaś stos wywołań na linię numer jeden. Teraz wrócimy ponownie na pole walki i zajmiemy się pokonaniem kolejnej ofiary losu, którą spotkamy w scenariuszu MAZEMAN. Ten program znowu nie da rady zrobić ci krzywdy (chociaż strzela - a jakże!), bo ma koślawo napisany program. Tym razem podstawowa trudność polegać będzie na odnalezieniu przeciwnika, czyli umiejętności poruszania się po labiryncie. Orientować się w otoczeniu już potrafisz - za pomocą instrukcji SEEK, tym razem jednak bardziej przyda się nam inna jej odmiana: TOUCH kierunek obiekt. TOUCH działa identycznie jak SEEK z tym wyjątkiem, że sprawdza tylko pole bezpośrednio przylegające do czołgu w danym kierunku. Nie zwraca więc do rejestru X odległości (ta zawsze jest równa jeden), a jedynie ustawia znacznik ZERO, gdy szukany obiekt istotnie znajduje się tam gdzie patrzymy. Podczas pisania naszego programu będziemy korzystać z dwóch, nieznanych ci jeszcze, obiektów. Pierwszy z nich to EMPTY i oznacza on pole, na które czołg może wjechać, czyli albo GRASS (trawa), albo GRAVEL (żwir), albo WATER (woda), albo SAND (piach), albo TREE (drzewo - można je zmiażdżyć). Zamiast więc wielokrotnie sprawdzać, czy pole jest puste (gdy nie wiemy czy może to być trawa, piach czy co innego), sprawdzamy jedynie czy "znajduje się na nim obiekt EMPTY". Obiektem przeciwnego typu jest USED, czyli pole zajęte. Dodatkowo jednak i tutaj należy TREE (drzewo), gdyż moźesz sobie nie życzyć niszczyć drzew - nie, nie z powodów ekologicznych - drzewa zwyczajnie stanowią osłonę przed przeciwnikiem (no, nie przed jego strzałami). Dosyć łatwo jest napisać program, który będzie jechał przed siebie tak długo, aż napotka przeszkodę i wówczas nakazać mu skręcić. Zauważysz jednak od razu, że nie jest to poprawny program do zwiedzania labiryntu, gdyż chociaż nie będzie się on obijał o ściany, to jednak nader łatwo się on zapętli w prostym korytarzu. Napiszmy więc od razu nieco trudniejszą procedurę, która będzie chodzić trzymając się lewej ściany. start CALL czolg? TOUCH L EMPTY JZ lewo ; da się skręcić w lewo TOUCH F EMPTY JZ prosto ; w prawo nie skręcimy, ale prosto można RIGHT 1 ; cóż, możemy tylko skręcić w lewo JMP start lewo LEFT 1 prosto FORWD 1 JMP start Nasz wojownik już jeździ po labiryncie. Dopiszmy zatem brakującą procedurę "czolg?". czolg? SEEK F TANK JZ strzal RET strzal FILO 9 RET Masz zatem pierwszego wojownika zdolnego walczyć w labiryncie. Zapewne zauważyłeś w jego działaniu kilka braków i niedorobień. Nader często nie zauważa on przeciwnika przejeżdżając obok niego, chociaż wystarczyłoby tylko spojrzeć w bok. Ponadto jest on bezsilny na bardziej pustym polu, gdyż zwyczajnie jeździ w kółko. Ale wszystko jest do poprawki, prawda? I znowu pora na chwilkę teorii. W zestawie dostępnych instrukcji znajduje się coś jak: LOOP kierunek odległość. Jest to, nie ukrywając, mało użyteczna instrukcja stanowiąca swego rodzaju przeciwieństwo SEEK. Sprawia ona, że do rejestru X załadowany zostanie po jej wykonaniu numer obiektu znajdującego się w danym kierunku i danej odległości od czołgu. Numery obiektów znajdziesz w ich spisie na końcu instrukcji. Masz również do dyspozycji dwie instrukcje dające ci pewne informacje o twoim czołgu. Pierwsza z nich to ATOM rejestr, która do danego rejestru ładuje wartość będącą liczbą pozostałych wojownikowi atomówek. Daje ci ona zatem możliwość oszczędzania tej broni oraz przejścia na jonówki w krytycznym momencie. Druga z tych instrukcji to TRDIR rejestr umożliwiająca ci zorientowanie się w jakim kierunku masz ustawioną wieżyczkę (to może być przydatne jeśli używasz przerwań - ale tym się zajmiemy nieco później). Do danego rejestru zostaje załadowana wartość informująca o kierunku wieżyczki względem kierunku korpusu czołgu zgodnie ze schematem: 0 - jest do przodu, 1 - jest w prawo, 2 - jest do tyłu, -1 - jest w lewo. Dzięki temu sekwencja instrukcji: TRDIR D TLFT D spowoduje, że bez względu na poprzednie ustawienie wieżyczki teraz będzie ona skierowana w przód. UWAGA: Instrukcja TLFT -1 działa tak jak TRGT 1. Podobnie wszelki inne instrukcje są sobie przeciwstawne: FORWD -3 to nic innego jak BACK 3, a RIGHT -1 to LEFT 1. I jeszcze ostatnia instrukcja zanim wrócimy do pisania kolejnego programu. Wprawdzie, jak się dowiedziałeś na początku instrukcji (jeśli należysz do wąskiej grupy osób czytujących wstępy), nie ma zadowalającej możliwości łączności radiowej z twoim wojownikiem podczas walki, to jednak zdarza się, że uda się przedrzeć przez zagłuszanie i wysłać wojownikowi skromną informację. Mówiąc wprost: możesz w ograniczonym zakresie pokierować swoim czołgiem. Służy temu ISKEY kod-klawisza (kody obsługiwanych klawiszy znajdziesz pod koniec instrukcji). Jeśli znasz działanie podobnych rozkazów w innych językach, to zapomnij o nich na chwilę, jeśli nie znasz, to pamiętaj na przyszłość, że ISKEY działa nieco inaczej. Sprawdza ona bowiem czy został naciśnięty klawisz o podanym kodzie i jeśli tak, to ustawia znacznik ZERO, a jeśli nie to go zeruje. Kodem klawisza "A" jest 65. Zatem sekwencja: ISKEY 65 JNZ dalej BACK 1 ... dalej ... sprawdza czy został naciśnięty klawisz "A" i jeśli nie został, wówczas wykonanie programu przechodzi do etykiety "dalej", a jeśli został naciśnięty, to czołg pojedzie do tyłu. W zestwie przykładowych programów dołączonych do gry znajdziesz dwa programiki: REFLEX1 i REFLEX2, dzięki którym możesz nieco pogimnastykować palce i powalczyć z kolegą bądź z jakimkolwiek czołgiem sterowanym klasycznym programem. Z góry ostrzegam cię, że nie jest łatwo wygrać z klasycznym wojownikiem, bo chociaż ty obejmujesz wzrokiem całe pole walki i na dodatek jesteś człowiekiem, czyli istotą inteligentną, to jednak przeciwnik może być znacznie szybszy (jednak nikt ci nie broni postrzelać sobie do przeciwnika z dowolnie głupim programem). Opisy tych i innych dołączonych programów znajdziesz w liniach-komentarzach ich samych. Koniec naszej pogadanki o programowaniu czołgów przeznaczony jest dla bardziej zaawansowanych technik walki. Będziemy rozważać użycie radaru oraz obsługę przerwań. Jeśli nie czujesz się jeszcze na siłach sprostać temu, to nie czytaj tego fragmentu teraz a wróć do niego później (bo warto umieć dostrzegać przeciwnika przez skały lub zasłoniętego gałęziami i warto umieć uciec przed strzałem, czyż nie?). Tak więc radar użytecznym urządzeniem jest (choć nie takim łatwym w obsłudze), a na jego użycie pozwala instrukcja RADAR. Zasięg radaru to trzy pola w każdym kierunku, ale w odróżnieniu od SEEK tym razem sprawdzany jest cały kwadrat siedem na siedem, czyli połowa pola walki. Jeśli w tym kwadracie znajdzie się przeciwnik, wówczas znacznik ZERO zostanie ustawiony, a do rejestrów X i Y powędrują współrzędne wroga liczone względem twojego wojownika. Jeśli przeciwnik nie znajduje się w przeszukiwanym kwadracie, to znacznik ZERO zostanie wyzerowany. Dla przykładu: X=2 i Y=3 oznacza, że wroga maszyna jest o dwa pola na prawo i o trzy do przodu; X=-1 i Y=-2 oznacza, że przeciwnik jest o jedno pole na lewo i o dwa do tyłu; X=0 i Y=-1 oznacza zaś, że masz go na ogonie, na sąsiednim polu (dziewięć na dziesięć jesteś już martwy). Spróbujmy napisać program obsługujący radar (będzie on do niczego, ale powinien rozwiać resztki twoich wątpliwości). Przydadzą nam się do tego jeszcze dwie instrukcje: ABS rejestr wartość-lub-rejestr i SGN rejestr wartość-lub-rejestr. ABS sprawia, że do rejestru podanego jako pierwszy załadowana zostanie wartość bezwzględna rejestru lub liczby podanej jako drugi parametr. SGN zaś uzupełnia działanie ABS ładując do pierwszego podanego rejestru znak drugiego parametru. Czyli: ABS C -3 ; w rejestrze C mamy teraz 3 ABS D 4 ; w rejestrze D jest wartość 4 SGN E -4 ; w E jest -1 SGN A 0 ; w A jest 0 SGN D 65 ; w D jest 1 A oto obiecany program obsługujący radar: start RADAR JZ tuciemam ; znalazłem cię łamago! FORWD 1 ; a jak cię nie ma to jadę sobie dalej JMP start tuciemam CMP X 0 JZ prosto ; jest prosto z przodu, albo z tyłu SGN A X TRGT A ; wieżyczka w prawo (X>>0) lub w lewo (X<<0) FORWD Y ; trochę do przodu (Y>>0) lub do tyłu (Y<<0) ABS X X ; odrzucamy ewentualny minus... FIRE X ; i grzmocimy w bandytę TRDIR A TLFT A ; zwracamy wieżyczkę do przodu JMP start prosto CMP Y 0 JC ztylu ; Y<<0, czyli jest z tyłu FIRE Y ; jest z przodu i jest po nim JMP start ztylu TRGT 2 ; obrót w tył ABS Y Y ; nie można strzelać na ujemną odległość FIRE Y TLFT 2 ; wieżyczka do przodu JMP start Ten program obsługuje radar w pełnym jego zakresie, ale wysyłając go na spotkanie jakiegokolwiek szybkiego przeciwnika przekonasz się, że nie da rady go pokonać strzelając zawsze w miejsce, na którym przeciwnik stał przed chwilą. W praktyce nie opłaca się używać radaru w tak ogólny sposób tylko ograniczyć się do zajmowania się tylko tymi przypadkami, gdy przeciwnik jest z przodu, albo w dodatniej ćwiartce, albo na którejś z prostych. A teraz będzie o przerwaniach. Co to są przerwania? Dużo wyjaśnia sama nazwa - przerwanie wykonania programu. A teraz do rzeczy. Wyobraź sobie, że twój wojownik coś tam sobie robi i nagle pojawia się jakaś nadzwyczajna sytuacja, którą chciałbyś natychmiast obsłużyć niezależnie od tego co akurat robił czołg w tej chwili. Takie nadzwyczajne sytuacje to: odgłos strzału (prawdopodobnie ktoś strzela do nas), wiązka fal radiowych omiatająca korpus (ktoś nas właśnie namierzył za pomocą radaru i za chwilę nam przygrzmoci), albo jedziemy sobie wesoło przed siebie, aż tu nagle przed dziobem pojawia się nam przeciwnik. Wszystkie te trzy zdarzenia wymagają bezzwłocznego zajęcia się nimi i bardzo przydatną mozliwością byłoby przerwanie wykonania programu gdy tylko zaistniała któraś z tych sytuacji, skok do odpowiedniej procedury obsługującej owo przerwanie i powrót do głónego programu dokładnie w miejsce, w którym jego praca została przerwana. To się da zrobić. Jedyne co musisz zrobić, to umieścić w programie instrukcję włączającą dane przerwanie (od jej wykonania aż do końca walki to przerwanie będzie już obsługiwane). Masz do dyspozycji: IFRAD etykieta (przerwanie na radar przeciwnika), IFSHT etykieta (przerwanie na odgłos strzału), IFSEE etykieta (przerwanie na pojawienie się przeciwnika na polu bezpośrednio przed tobą). Pod ową etykietą musi się znajdować procedura obsługi przerwania. Procedury obsługi przerwania możesz traktować jak zwykłe podprogramy wywoływane instrukcją CALL z tym wyjątkiem, że tutaj nie używasz w celu powrotu do programu RET, lecz IRET. UWAGA: Nie martw się o rejestry, których używałeś w głównym programie, że je zmienisz w przerwaniu. Wszystkie rejestry są odkładane na stos podczas wywołania przerwania i pobierane z niego przy wykonaniu instrukcji IRET (dlatego nie powinieneś używać instrukcji RET, chociaż ona też pozwoli ci wrócić do programu). Dodatkowo uzyskujesz pewne informacje przy wejściu do obługi przerwania. W przypadku "IFRAD" są to współrzędne przeciwnika (ładowane do rejestrów X i Y), które podają ci jego pozycję analogicznie jak przy użyciu radaru (widzisz więc, że radar jest bronią obosieczną, gdyż w tym przypadku i używający go i jego przeciwnik zyskują takie same informacje o swojej pozycji). W obsłudze "IFSHT" podobnie dostajesz współrzędne, na których usłyszałeś strzał (czyli współrzędne przeciwnika), ale strzał słyszysz na całym polu, a nie tylko w promieniu trzech pól. Zatem X jest z zakresu -4 do 5, Y zaś od -5 do 4 (w praktyce zakres nie ma dla ciebie wielkiego znaczenia). Spróbujmy napisać program obsługujący jakieś przerwanie. Na początek niech będzie to najprostsze przerwanie "IFSEE". IFSEE jest ; włączamy przerwanie start FORWD 2 ; i jeździmy sobie zygzakiem RIGHT 1 FORWD 3 LEFT 1 JMP start jest BACK 1 ; przeciwnik jest na nosie więc cofamy się FILO 3 ; i posyłamy go do diabła IRET ; oraz wracamy do głównego programu Proste, prawda? Trudniej będzie sprawdzić, że ten program istotnie działa, gdyż może minąć sporo czasu zanim czołg nadzieje się na przeciwnika. Proponuję ci uruchomić go na pustym polu przeciwko REFLEX1 i sterując tym drugim z klawiatury podjedź sam mu pod nos. Żeby się dłużej pobawić możesz zmienić instrukcję FILO 3 na FILO 1. Teraz zmajstrujmy program do obsługi najprzydatniejszego przerwania "IFSHT". Nic do ukrycia, że posłużyłem się fragmentem z obsługi radaru. IFSHT jest start JMP start ; siedzimy i czekamy na strzał jest CMP X 0 JZ prosto ; strzał prosto z przodu, albo z tyłu SGN A X TRGT A ; wieżyczka w prawo (X>>0) lub w lewo (X<<0) FORWD Y ; trochę do przodu (Y>>0) lub do tyłu (Y<<0) ABS X X ; odrzucamy ewentualny minus... FIRE X ; i grzmocimy w bandytę TRDIR A TLFT A ; zwracamy wieżyczkę do przodu IRET prosto CMP Y 0 JC ztylu ; Y<<0, czyli jest z tyłu FIRE Y ; jest z przodu i jest po nim IRET ztylu TRGT 2 ; obrót w tył ABS Y Y ; nie można strzelać na ujemną odległość FIRE Y TLFT 2 ; wieżyczka do przodu IRET Mało użyteczny to program, ale dobrze obrazuje użycie tego przerwania. Podczas prawdziwych walk zapewne częściej będziesz używał owo przerwanie do ucieczki przed strzałem niż do namierzenia przeciwnika, ale tak też można. Przerwaniem "IFRAD" nie będziemy się zajmować, gdyż działa ono analogicznie do "IFSHT". To wszystko czego mogę cię nauczyć o języku ATEN-12XTND. A teraz żegnam cię z czystym sumieniem i poczuciem, że umiesz walczyć o własnych siłach. Życząc powodzenia w przyszłych bataliach zostawiam cię wraz z kilkoma przykładowymi wojownikami na dobry początek.